Αρχαίο Δίον / Ancient Dion
«Πρέπει να το δεις», μου έλεγε.
Με τη Βεργίνα τα καταφέραμε· το Δίον, όμως, δεν έμελλε να το περπατήσουμε μαζί. Στις σχολικές πενθήμερες εκεί στα βόρεια, εκείνη είχε ήδη προπορευτεί —είχε δει, είχε αγγίξει— τις στράτες των ελληνιστικών και των αυτοκρατορικών χρόνων. Μα ο “ξεναγός” μου δεν είναι πια εδώ για να με σεργιανίσει στις απολήξεις του Ολύμπου.
Έτσι, στις αρχές του περασμένου Σεπτέμβρη, έβαλα πλώρη για την Πιερία. Παρέα με τον «καβγατζή» —τη Nikon— και τις σκέψεις που πάντα με σφίγγουν όταν λογαριάζω τι πήγε χαμένο.
Βλέποντας στ’ αριστερά μου το Στεφάνι, είπα μέσα μου: «Είμαι κοντά». Το Δίον απέχει περίπου 440 χιλιόμετρα μακριά από το κλεινόν άστυ — μα ο χρόνος είναι έννοια σχετική. Στις 12:30 το μεσημέρι περνούσα ήδη την πόρτα του αρχαιολογικού μουσείου.
Από εκεί άρχισε ένα ταξίδι τριών ωρών.
Ξέρω, δεν είναι σωστό να συγκρίνεις αρχαιολογικούς χώρους· όμως το δικό μου “κουμπάσο” δεν μετρά μόνο πέτρες, αλλά και ανθρώπους — την προθυμία τους, τη φροντίδα της πολιτείας, και κυρίως εκείνο το άυλο κάτι που σε πιάνει απ’ το χέρι και σε οδηγεί στα βάθη του συναισθήματος.
Κι εδώ, στο Δίον, δυσκολεύτηκα να βρω ψεγάδι. Λίγα θα πω στο τέλος — έτσι κι αλλιώς, στην Ελλάδα είμαστε…
Πριν απ’ όλα, όμως, λίγη ιστορία. Γιατί χωρίς αυτήν δεν “διαβάζεται” ο τόπος.
Μια ανάσα πιο πέρα, το βουνό των θεών — η στέγη του τόπου μας. Εκεί, το 424 π.Χ., ο βασιλιάς Αρχέλαος Α΄ των Μακεδόνων θεμελιώνει την πόλη του Δίου. Αγώνες, θέατρα, ιερά. Ο Φίλιππος ο Β΄ εορτάζει εδώ την άλωση της Ολύνθου, κι ο Αλέξανδρος επικαλείται στον ίδιο χώρο τη βοήθεια του Ύψιστου Δία πριν ξεκινήσει για την Ασία.
Αργότερα, το 219 π.Χ., ο στρατηγός Σκόπας με τους Αιτωλούς ισοπεδώνει το Δίον — «στραγάλια» το κάνει, πέτρα στη πέτρα. Μα ο Φίλιππος ο Ε΄ επιμένει· ξαναζωντανεύει τον ιερό χώρο, μέχρι που, το 169 π.Χ., οι ρωμαϊκές λεγεώνες του ύπατου Μάρκου Φιλίππου θέτουν τέλος στο βασίλειο.
Λατρευτικό άγαλμα Διός Υψίστου
(ιερό Διός Υψίστου) Αυτοκρατορικοί χρόνοι
Cult status of Zeus Hypsistos
(sanctuary of Zeus Hypsistos) Roman Imperial time
Ερωτική περίπτυξη Κύκνου (Δίας) και Λήδας
Love story of Swan (Zeus) and Leda
Και τότε αρχίζει μια νέα εποχή. Επί Αυγούστου, το 31 π.Χ., το Δίον ευημερεί ξανά: αποικία κανονική, Colonia Julia Augusta Diensis. Με φοροαπαλλαγές , αυτοδιοίκηση, αγορές, ιερά, θέρμες, θέατρο και ωδείο — όλα όσα θαυμάζουμε σήμερα ανήκουν σ’ εκείνη την περίοδο των αυτοκρατορικών μεγαλείων.
Ώσπου ήρθαν οι παλαιοχριστιανοί, οι σεισμοί, οι πλημμύρες του Βαφύρα, οι Οστρογότθοι, κι ο χρόνος που δεν λυπάται τίποτε. Τον 5ο αιώνα μ.Χ., το Δίον εγκαταλείπεται.
Άγαλμα Ίσιδας / Statue of Isis Άγαλμα Διονύσου / Statue of Dionysus
Το μουσείο, διώροφο και φιλόξενο, φυλάει μέσα του θησαυρούς — γλυπτά, στήλες, κοσμήματα, εργαλεία, μωσαϊκά. Μου έδειξε με προθυμία η φύλακας του ισογείου όσα αγνοούσα, λες και είχε περάσει κι η ίδια μια ζωή μέσα στα εκθέματα.
Θυμάμαι το γλυπτό με τους τέσσερις φιλοσόφους, την περίπτυξη του κύκνου με τη Λήδα, την ύδραυλυν, τη στήλη της μητέρας με το νεκρό παιδί — και βέβαια τα ψηφιδωτά από την έπαυλη του Διονύσου.
Ύδραυλις του Δίον / Hydraulis of Dion Εργαλεία / Tools
Τραϊανός / Trajanus (98 - 117 AD) Γυναίκα με το νεκρό παιδί / Woman with dead child
Ψηφιδωτό έπαυλης Διονύσου / Mosaic of the villa of Dionyseus
Οι τέσσερις φιλόσοφοι / The four philosophers
Τα παιδιά του Ασκληπιού / The childrens of Asclepius
Απέναντι, στην Αρχειοθήκη του Δίου, φυλάσσεται το περίφημο ψηφιδωτό της έπαυλης του Διονύσου· έργο του 200 μ.Χ., αφαιρεμένο από την αρχική του θέση για να σωθεί από τον χρόνο και τις καιρικές συνθήκες.
Ψηφιδωτό έπαυλης Διονύσου / Mosaic of the villa of Dionyseus
Λίγα βήματα πιο πέρα —μόλις 700 μέτρα— ξεκινά το Αρχαιολογικό Πάρκο. Ένα άλλο ταξίδι, γήινο και θεϊκό μαζί.
Η είσοδος, δέκα ευρώ· είκοσι συνολικά με μουσείο και αρχειοθήκη. Από τον Νοέμβρη ως τον Μάρτη, εκπτώσεις για τους γηραιούς και τους “ευπαθείς” , όπως λένε τα φυλλάδια.
Ο ΔΡΟΜΟΣ (με κεφαλαία) / The maιn road
Το μνημείο με τις ασπίδες / The monument with the shields
Εδώ στέκουν τα ιερά του Ύψηστου και Ολυμπίου Δία, της Δήμητρας, της Άρτεμης, της Αφροδίτης, της Ίσιδας, του Διονύσου και του Ασκληπιού. Οι θέρμες, το υδραγωγείο, η έπαυλη του Διονύσου και η οικία της Λήδας, το ωδείο και το ρωμαϊκό θέατρο. Το τείχος μήκους 2.625 μέτρων, και ο δρόμος, ο μεγάλος δρόμος με το μνημείο των ασπίδων.
Κι όμως, ανάμεσα σ’ όλα αυτά, ο σύγχρονος ήχος της αρπάγης να φορτώνει κορμούς, και τα αλυσοπρίονα να θερίζουν τις λεύκες. Οι φύλακες ανήσυχοι για την ασφάλειά μας και οι κόκκινες κορδέλες να αποκλείουν το ιερό της Ίσιδας και του Ασκληπιού.
Κι οι ενημερωτικές πινακίδες — κι αυτές κουρασμένες απ’ τον ήλιο, σχεδόν άγραφες. Ορίστε , ξαλάφρωσα.
Οικία Λήδας / House of Leda
Έπαυλη Διονύσου / Villa of Dionysus
Εδώ στεγαζόταν το μεγάλο ψηφιδωτό που τώρα είναι στην Αρχειοθήκη / This is where the large mosaic that is now in the Archives was housed.
Μεγάλες Θέρμες / The great Baths
Μεγάλες Θέρμες / The great Baths
Ρωμαϊκό Ωδείο / Roman Conservatory
Ταφικό μνημείο / Funerary monument Το υδραγωγείο - δεξαμενή / Aqueduct reservoir
Το τείχος / Fortification Wall
Ιερό Διός Υψίστου / Sanctuary of Seus Hypsistos Ιερό Δήμητρας / Sanctuary of Demeter
Νότιες Θέρμες / South Baths Ιερό Ολύμπιου Δία / Sanctuary Olympus Zeus
Το Ρωμαϊκό θέατρο / Roman theater
Θέατρο Ελληνιστικών χρόνων / Hellenistic Theater
Περπάτησα γύρω απ’ την περίμετρο του τείχους. Εκεί, στη βόρεια πλευρά, την είδα. Μια μαρμάρινη γυναίκα ολομόναχη, καθισμένη, ακέφαλη, τυλιγμένη σ’ έναν μανδύα με τις αποχρώσεις του γκρι να την σκεπάζουν. Παραδομένη στον χρόνο, στην ησυχία, στη φύση. Η ράχη της κοιτούσε τη δύση, το “βλέμμα” στραμμένο προς τα Πιέρια.
«Τι ψάχνεις;» με ρώτησε.
«Ψάχνω καιρό τώρα — από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα. Μα μήτε στο Κωρύκειο, μήτε στη Λυκώρεια βρήκα χαμπέρι.»
«Δε θα τη βρεις σ’ αυτόν τον κόσμο», αποκρίθηκε. «Θα πας εκεί όπου πρώτα ντύνονται οι ψυχές και ύστερα το σώμα.»
Κανένα άλλο έμβιο δεν συνάντησα ως την έξοδο.
Είχε δίκιο. Έπρεπε να το δω.
Δημοσίευση / publication : 07.11.2025