Κάστρο Χλεμούτσι / Chlemoutsi castle

                                                          (37.890451, 21.141558)

3 xlemoutsi33.jpg
2 Χλεμούτσι μακέτα.JPG
1 Χλεμούτσι.JPG
4 Χλεμούτσι.JPG

Ιστορικό

   Το Χλεμούτσι βρίσκεται στο χωριό Κάστρο του Δήμου Κυλλήνης, στο δυτικότερο ακρωτήριο της Πελοποννήσου. Καθώς είναι χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου, δεσπόζει στην πεδιάδα της Ηλείας.

   Το κάστρο ιδρύθηκε το 1220-1223 από τον ηγεμόνα Γοδεφρείδο Α΄ Βιλλεαρδουίνο και αποτέλεσε το ισχυρότερο φρούριο του φράγκικου πριγκιπάτου της Αχαϊας, που γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά την εποχή των Βιλλεαρδουίνων. Για να μπορέσει να πραγματοποιήσει την κατασκευή του ο Γοδεφρείδος ήρθε σε σύγκρουση με τον καθολικό κλήρο της Αχαΐας και χρησιμοποίησε τις προσόδους για την οικοδόμησή του. Το νέο κάστρο ονομάστηκε από τους ιδρυτές του Clermont, στα ελληνικά κατά παραφθορά Χλεμούτσι, ενώ οι Ενετοί αργότερα το αποκαλούσαν Castel Tornese, επειδή θεωρήθηκε λανθασμένα πως εδώ βρισκόταν το φράγκικο νομισματοκοπείο των τορνεσίων.

  Χτισμένο σε θέση στρατηγική, με εκτεταμένη θέα στον κάμπο της Ηλείας και στο Ιόνιο πέλαγος, προστάτευε την πρωτεύουσα του πριγκιπάτου Ανδραβίδα και το σημαντικό λιμάνι της Γλαρέντζας.

  Μετά το θάνατο του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου ακολουθεί μια περίοδος αναταραχών, ξεσπούν έντονες διαμάχες για την διαδοχή στην ηγεμονία και σταδιακά το πριγκιπάτο οδηγείται στην παρακμή. Το Χλεμούτσι γίνεται αντικείμενο διεκδικήσεων μεταξύ διαφόρων ευγενών. Σ' αυτό φυλακίζεται και πεθαίνει η Μαργαρίτα της ‘Ακοβας, επειδή θεωρήθηκε υπεύθυνη για την διεκδίκηση του Μοριά από τον Φερδινάρδο της Μαγιόρκας και την έλευση των Καταλανών που κατέλαβαν το κάστρο το 1315. Το Χλεμούτσι ανακαταλαμβάνεται από τους Φράγκους και παραμένει στην κατοχή τους μέχρι τις αρχές του 15ου αιώνα, όταν πέρασε στα χέρια του Κάρολου Τόκκου, κόμη της Κεφαλλονιάς και Δεσπότη της Ηπείρου.

  Το 1427 περιήλθε ειρηνικά στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, μετά τον γάμο του με την κόρη του Τόκκου και αυτός το χρησιμοποίησε ως στρατιωτικό και διοικητικό του κέντρο. Το 1460 το κάστρο κατελήφθη από τους Τούρκους και το 1867 από τους Ενετούς, που το κράτησαν στην κατοχή τους ως το 1715, όταν ξαναπέρασε στα χέρια των Τούρκων. Φαίνεται όμως πως το Χλεμούτσι έχει αρχίσει να χάνει το σημαντικό του ρόλο στην άμυνα της περιοχής, ήδη από το τέλος της Φραγκοκρατίας. Το 1701 ο Grimani προτείνει την καταστροφή του. Η θέση του δεν εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των Ενετών, που σχετίζονταν με τη θάλασσα, ενώ το ήδη παλιό κάστρο απαιτούσε εκτεταμένες εργασίες για την επισκευή και τον εκσυγχρονισμό του. Το Χλεμούτσι έμεινε στην κατοχή των Τούρκων μέχρι την Επανάσταση του 1821. Σημαντική καταστροφή υπέστη κατά τον βομβαρδισμό μέρους του το 1826 από τον Ιμπραήμ που κατέστρεψε ένα πύργο του εσωτερικού περιβόλου και το τείχος κοντά σε αυτόν, υποδηλώνοντας πως το κάστρο έπαιξε κάποιο ρόλο κατά την Ελληνική Επανάσταση.

  Σήμερα το Χλεμούτσι εξακολουθεί να διατηρεί τον έντονο φράγκικο χαρακτήρα του. Από τους μεταγενέστερους κατακτητές μόνο οι Τούρκοι φαίνεται να ενδιαφέρθηκαν για τον εκσυγχρονισμό του και έκαναν μικρής έκτασης εργασίες, κυρίως για την προσαρμογή στη χρήση των πυροβόλων όπλων. Έτσι το κάστρο παραμένει ένα από τα σημαντικότερα και πιο καλοδιατηρημένα φρούρια της Ελλάδας και αποτελεί εξαιρετικό δείγμα φρουριακής αρχιτεκτονικής της εποχής της Φραγκοκρατίας στην Πελοπόννησο.

 Συντάκτης: Α. Ράλλη, Αρχαιολόγος.

10γ  Χλεμούτσι.JPG

Περιγραφή

 Το κάστρο αποτελείται από δύο περιβόλους. Ο εξωτερικός περίβολος είναι πολυγωνικός και ενισχύει την οχύρωση στις ομαλότερες πλαγιές του λόφου. Στα νοτιοανατολικά, στο ψηλότερο σημείο του λόφου, υψώνεται ο εσωτερικός περίβολος, εξαγωνικός, που διαμορφώνεται με σειρά θολωτών αιθουσών γύρω από μια μεγάλη κεντρική αυλή
Τα τείχη του εξωτερικού περιβόλου απολήγουν σε περίδρομο και επάλξεις, που η σημερινή τους διαμόρφωση ανήκει στην οθωμανική περίοδο, όπως και οι τρεις πύργοιστο δυτικό τμήμα του.
Η κεντρική είσοδος βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά του και είχε αρχικά μια πύλη. Η αρχική αυτή φράγκικη κατασκευή περιελάμβανε είσοδο με μορφή απλού διαδρόμουπου κατέληγε στην προαναφερθείσα πύλη. Η σημερινή της διαμόρφωση που περιελαμβάνει δύο ακόμα διαδοχικές πύλες πριν από την φράγκικη και έναν ορθογώνιο θολοσκεπή χώρο, ανήκει στην οθωμανική περίοδο.
Στην περίμετρο των τειχών διατηρούνται κατάλοιπα κτηρίων που επίσης ανήκουν στην αρχική φράγκικη κατασκευή του 13ου αιώνα, όπως και οι δεξαμενές και τα ίχνη δικτύου αγωγώντου εξωτερικού περιβόλου.
Ίχνη κτισμάτων που σώζονται σε διάφορα σημεία στο εσωτερικό του εξωτερικού περιβόλου αποτελούν μάλλον τουρκικές προσθήκες. ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα ερείπια ενός τουρκικού τζαμιού.
Ο εσωτερικός περίβολος έχει μορφή ενιαία και ανήκει στην αρχική φράγκικη περίοδο, χωρίς να έχει υποστεί μεταγενέστερες επεμβάσεις στις αρχιτεκτονικές του λεπτομέρειες.
Η είσοδος βρίσκεται στην βορειοδυτική πλευρά του εξαγώνουκαι αποτελείται από δύο διαδοχικές πύλες και το διαβατικό. Στα ανατολικά της σώζονται στον όροφο ίχνη του παρεκκλησιού του κάστρου. Ο ίδιος περίβολος αποτελείται από μια σειρά συνεχόμενων θολωτών αιθουσών που περιβάλουν την κεντρική αυλή. Οι αίθουσες καλύπτονται με δώμα, που αποτελούσε το διάδρομο κίνησης των στρατιωτικών και ήταν προσιτό από την εσωτερική αυλή μέσω της κτιστής σκάλας.
Στους χώρους του εσωτερικού περιβόλου βρισκόταν η κατοικία του καστελλάνου ή του πρίγκηπα, χώροι υποδοχής, μαγειρεία και κατάλυμα για την φρουρά. Οι αίθουσες ήταν διώροφες (εκτός από την αίθουσα G) και στο εσωτερικό τους σώζονται δεξαμενές, πολυάριθμα τζάκια, παρόμοια με αυτά των περιμετρικών κτηρίωντου εξωτερικού περιβόλου, αποθηκευτικές κόγχες και χώροι αποχωρητηρίων. Η είσοδος σε αυτές γινόταν από την εσωτερική αυλή και στους ορόφους με εξωτερικές κτιστές σκάλες.Στεγάζονται με ψηλούς ημιελλειψοειδείς θόλους, που σε συνδυασμό με τα ανοίγματα με χαμηλωμένο θόλο και τα ελαφρώς οξυκόρυφα τόξα των ανοιγμάτων επιβεβαιώνουν τη δυτική καταγωγή των ιδρυτών του κάστρου.

Συντάκτης Α. Ράλλη, αρχαιολόγος

  Πήρα το δρόμο για Κυλλήνη. Μανωλάδα, Βάρδα, Κουρτέσι, Λεχαινά και μετά στα δεξιά η πινακίδα για Κυλλήνη και Ζάκυνθο. Μια μεγάλη ευθεία και  αριστερά για  Νεοχώρι, εκεί αρχίζει η σήμανση για  "Κάστρο Χλεμούτσι". Μέσα από το χωριό Κάστρο από έναν ανηφορικό δρόμο  έφτασα στο χώρο στάθμευσης του μνημείου.   

  Εδώ δεν υπάρχει "αλλά". Τα βρήκα όλα άψογα! Τους ανθρώπους που εργάζονται στο χώρο, όπου με  περισσή διάθεση και ευγένεια  σου δίνουν πληροφορίες (δεν είναι και υποχρεωμένοι), η προσπάθεια της πολιτείας για ανασκαφική έρευνα και ανάδειξη του μνημείου, η πληροφοριακή σήμανση, η καθαριότητα και βέβαια αυτή καθ΄ εαυτή η ιστορία του κάστρου. Θεωρείται πρότυπο στην  Ελλάδα μεσαιωνικής οχύρωσης από τους Γάλλους του Γοδεφρείδου Α! Βιλλεαρδουίνου. Ο κύριος αυτός το 1220 "τσέπωσε" τις προσόδους της εκκλησίας και έφτιαξε το κάστρο. Η συνέχεια, όπως και σε κάθε ανταγωνιστική κοινωνία είναι έριδες, κληρονόμοι...μέχρι και οι Καταλανοί το 1315 στρογγυλοκάθισαν εδώ. Μετά ο Παλαιολόγος και στα 1460 οι Τούρκοι. Μετά Ενετοί ξανά Τούρκοι μέχρι την επανάσταση του "21.  Μύλος… Ο Ιμπραήμ για να το πάρει, το βομβάρδισε στα 1826.

  Εντυπωσιάστηκα από τον μουσειακό χώρο και τα ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή που εκτίθενται, από το αγνάντι στο Ιόνιο δίπλα στις επάλξεις του πριγκηπικού κάστρου και βέβαια από την αρχιτεκτονική και αισθητική της εποχής στο χώρο του θρόνου και των δεξιώσεων. 

  Σαν υστερόγραφο να πω ότι το Χλεμούτσι ανήκει στο Δίκτυο Παράκτιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Ένα έργο που στόχος του είναι η δημιουργία μίας πολιτιστικής διαδρομής κατά μήκος των ακτογραμμών της Αδριατικής και του Ιονίου, η οποία θα αυξήσει την ελκυστικότητα των εμπλεκόμενων περιοχών και θα βελτιώσει την εμπειρία των επισκεπτών της, καταδεικνύοντας την αλληλεπίδραση των κατοίκων τους ανά τους αιώνες και ενισχύοντας τις διακρατικές πολιτιστικές δραστηριότητες.

  Άλλα μνημεία που περιέχονται στο έργο αυτό είναι τα Κάστρα Ναυπάκτου και Βόνιτσας και το Φρούριο Ακτίου, τα κάστρα Ηγουμενίτσας και Μαργαριτίου, τα περιφερειακά φρούρια Αγγελοκάστρου, Γαρδικίου και Κασσώπης, στην Απουλία οι Πύργοι San Felice, Torre Pietra, Calderina και San Giovanni και οι φάροι του San Cataldo και του Punta Palascìa.

            Εξωτερικός Περίβολος / The outer enclosure

1 Πύλη Χλεμούτσι.JPG
3 Πϋλη Χλεμούτσι.JPG
2 Πύλη Χλεμούτσι.JPG
4 Πύλη Χλεμούτσι.JPG
5 Πύλη Χλεμούτσι.JPG

Η κεντρική πύλη στη μορφή που είναι σήμερα, ανήκει στην Οθωμανική περίοδο

The main entrance in its present form, dates from Ottoman period

6 Δυτικό τείχος Έξω.JPG
7 β Χλεμούτσι Δυτικό τείχος μέσα.JPG
8 Χλεμούτσι Νότιο τείχος μέσα.JPG
7 Χλεμούτσι Δυτικό τείχος μέσα.JPG
9 Χλεμούτσι Νότιο τείχος μέσα.JPG
10 Χλεμούτσι Νότιο τείχος έξω.JPG
14 Χλεμούτσι Κύρια πύλη και ΒΔ τείχος.JPG
14β Χλεμούτσι από ψηλά.JPG
15 Χλεμούτσι Βόρειο τείχος.JPG
15β Χλεμούτσι από ψηλά.JPG
16 Χλεμούτσι εξωτερικός περίβολος.JPG
12 Χλεμούτσι Βόρεια δευτερεύουσα πύλη.JPG

  Δευτερεύουσα βόρεια πύλη / Secondary north gate

11 Χλεμούτσι Νότια δευτερεύουσα πύλη.JPG

  Δευτερεύουσα νότια πύλη /  Secondary south gate

               H εσωτερική πύλη / The inner gate
       Ο εσωτερικός περίβολος / The inner enclosure
                           Το μουσείο / The museum
Το παλάτι του πρίγκιπα (καστελάνου)/ The prince's palace

6 Χλεμούτσι.JPG
7 Χλεμούτσι.JPG
8 Χλεμούτσι.JPG
9 Χλεμούτσι.JPG
10 Χλεμούτσι.JPG
12 Χλεμούτσι εσωτερική κύρια πύλη.jpg
11 Χλεμούτσι εσωτερική κύρια πύλη.JPG

  Εσωτερική πύλη / The inner gate

10β Χλεμούστι.JPG
13 Χλεμούτσι.JPG
14 Χλεμούτσι.JPG

  Η εσωτερική σκάλα που οδηγεί στις επάλξεις του πριγκιπικού κάστρου / The inner staircase leading to the ramparts of the princely castle  

19 Χλεμούτσι.JPG
18 Χλεμούτσι.JPG
16 Χλεμούτσι.JPG
17 Χλεμούτσι.JPG
15 Χλεμούτσι.JPG
20 Χλεμούτσι.JPG
22 Χλεμούτσι.JPG
21 Χλεμούτσι.JPG
25 Χλεμούτσι.JPG
26 Χλεμούτσι.JPG

  Η σκάλα που οδηγεί στην αίθουσα του θρόνου και των δεξιώσεων /  The staircase leading to the throne and banquet hall

28 Χλεμούτσι.JPG
27 Χλεμούτσι.JPG

  Η αίθουσα του θρόνου και των δεξιώσεων - στο βάθος της αίθουσας το παρεκκλήσι / The throne and banquet hall - at the back of the hall the chapel

29 Χλεμούτσι.JPG
30 Χλεμούτσι.JPG

  Αγιογραφίες από το παρεκκλήσι / Hagiography from the chapel

31 Χλεμούτσι.JPG
32 Χλεμούτσι.JPG

  Μέρος των βάσεων από τις κολώνες στήριξης του δαπέδου της αίθουσας (δεν υπάρχει) / Part of the bases from the floor support columns (not present)

_DSC0460.JPG

  info/πληροφορίες: https://www.culture.gov.gr/el/service/SitePages/view.aspx?iID=4332

                               http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=14522

  Δημοσίευση / publication : 05.10.2022